Bộ GDĐT công bố 5 tiêu chí sắp xếp lại các trường đại học công lập
Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã chính thức ban hành văn bản hướng dẫn với 5 tiêu chí cụ thể để xác định các trường thuộc diện phải tổ chức lại. Đây được xem là một trong những động thái quyết liệt nhất của Bộ nhằm quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giáo dục công lập, hướng tới mục tiêu xây dựng các đại học đa ngành, đa lĩnh vực với tiềm lực mạnh mẽ. Vậy cụ thể 5 tiêu chí đó là gì và lộ trình thực hiện ra sao? Hãy cùng Eduspace phân tích chi tiết trong bài viết dưới đây.
Mục tiêu của việc sắp xếp lại cơ sở giáo dục
Trước sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội, mạng lưới các trường đại học, cao đẳng tại Việt Nam đã bộc lộ những hạn chế nhất định như: quy mô nhỏ lẻ, đào tạo đơn ngành, nguồn lực phân tán và hiệu quả nghiên cứu khoa học chưa cao.
Theo văn bản gửi các Bộ, ngành và địa phương, Bộ GDĐT nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi của việc sắp xếp lại không chỉ để giảm đầu mối quản lý mà phải đạt được các yếu tố:
- Nâng cao chất lượng: Đảm bảo sau sắp xếp, các cơ sở giáo dục hoạt động hiệu quả hơn về đào tạo và nghiên cứu.
- Mở rộng quy mô và lĩnh vực: Hướng tới mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực, có quy mô tuyển sinh lớn và nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất vững mạnh.
- Phù hợp thực tiễn: Việc sắp xếp phải căn cứ vào vị trí địa lý, nhu cầu nhân lực của địa phương và cả nước, thay vì chỉ dựa vào mức độ tự chủ tài chính.
Lưu ý quan trọng: Bộ khẳng định việc sắp xếp không căn cứ vào mức độ tự chủ tài chính (tức là trường tự chủ được hay không chưa phải là yếu tố quyết định) mà còn dựa vào thực tế hoạt động, vị trí địa lý và thương hiệu, tầm ảnh hưởng của đơn vị đó.
5 Tiêu chí xác định trường đại học, trường nghề cần sắp xếp
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra "thước đo" gồm 5 tiêu chí cụ thể để rà soát. Các trường rơi vào các nhóm dưới đây sẽ thuộc diện phải xem xét tái cấu trúc, sáp nhập hoặc giải thể.
1. Mức độ đáp ứng điều kiện và chuẩn cơ sở giáo dục
Tiêu chí đầu tiên và quan trọng nhất liên quan đến tính pháp lý và năng lực nội tại của nhà trường. Các cơ sở giáo dục sẽ bị xem xét nếu:
- Không đảm bảo điều kiện thành lập: Vi phạm hoặc không còn đáp ứng đủ các quy định của pháp luật hiện hành về điều kiện thành lập trường (diện tích đất, cơ sở vật chất, vốn...).
- Không đảm bảo điều kiện ngành: Các ngành đào tạo không duy trì được điều kiện mở ngành (thiếu giảng viên cơ hữu, thiếu trang thiết bị thực hành...).
- Không đạt chuẩn cơ sở giáo dục đại học: Các trường không đạt các tiêu chuẩn kiểm định chất lượng hoặc các quy chuẩn mới mà Bộ ban hành cũng sẽ nằm trong diện nghiên cứu sắp xếp lại.
2. Ngành và lĩnh vực đào tạo
Xu hướng giáo dục hiện đại là sự liên kết đa ngành. Do đó, các trường hoạt động theo mô hình cũ sẽ gặp khó khăn:
- Cơ sở đơn ngành: Bộ chủ trương giảm số lượng các cơ sở đào tạo đơn ngành để khuyến khích mô hình đa ngành.
- Hiệu quả thấp: Các trường tuy có chức năng đào tạo, nghiên cứu nhiều lĩnh vực nhưng tỉ trọng quy mô đào tạo và thành tích nghiên cứu trong một lĩnh vực quá nhỏ sẽ phải sắp xếp lại.
(Ngoại lệ: Các trường thuộc khối ngành đặc thù như Quốc phòng, An ninh, Sức khỏe và Nghệ thuật sẽ có cơ chế đánh giá riêng biệt).
3. Tính phục vụ chức năng quản lý nhà nước
Nhiều trường cao đẳng, đại học trực thuộc các Bộ, ngành ra đời với sứ mệnh đào tạo nhân lực nội bộ. Tuy nhiên, nếu hiện tại:
- Lĩnh vực đào tạo của trường không còn phục vụ trực tiếp cho chức năng quản lý nhà nước của cơ quan chủ quản.
- Không phục vụ các hoạt động nghề nghiệp đặc thù, chuyên môn sâu của bộ, ngành, địa phương quản lý. Thì các trường này cần được chuyển giao hoặc sáp nhập để tránh lãng phí nguồn lực công.
4. Tính thiết yếu của cơ sở giáo dục
Đây là tiêu chí đánh giá dựa trên quy luật cung - cầu của thị trường lao động và xã hội:
- Khả năng thay thế: Nếu lĩnh vực đào tạo của trường không đóng vai trò thiết yếu (có thể thay thế bởi các trường khác) trong việc hỗ trợ bộ, ngành địa phương.
- Nhu cầu xã hội: Lĩnh vực đào tạo gặp khó khăn trong tuyển sinh, xã hội không còn nhu cầu hoặc nhu cầu rất thấp.
Những trường rơi vào tình trạng "chết lâm sàng" vì không tuyển được sinh viên sẽ là đối tượng ưu tiên của đợt rà soát này.
5. Tính đặc thù (Khối Quốc phòng - An ninh)
Đối với các trường thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, Bộ GDĐT trao quyền chủ động:
- Hai Bộ này sẽ tự rà soát và quyết định phương án, lộ trình.
- Mục tiêu vẫn là đảm bảo sự tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc.
>Xem thêm: 5 chính sách giáo dục nổi bật chính thức áp dụng từ 1/1/2026
Các hình thức tái cấu trúc và lộ trình thực hiện đến năm 2030
Việc sắp xếp lại không đồng nghĩa với việc xóa sổ hoàn toàn. Bộ GDĐT đã đưa ra nhiều kịch bản linh hoạt để các trường lựa chọn phù hợp với thực tế.
Các hình thức sắp xếp chính
- Hợp nhất/Sáp nhập: Kết hợp với một trường khác (thường là một đại học lớn hơn) để tận dụng nguồn lực chung.
- Chuyển giao: Chuyển quyền quản lý về Bộ, ngành hoặc địa phương phù hợp hơn.
- Tái cấu trúc nội bộ: Sắp xếp lại các khoa, phòng ban để hoạt động hiệu quả hơn.
- Giải thể: Áp dụng cho các đơn vị không còn khả năng duy trì và không có phương án cứu vãn.
Lộ trình thời gian
- Trước ngày 31/01: Các cơ quan, đơn vị liên quan phải xây dựng phương án sắp xếp và báo cáo về Bộ GDĐT.
- Trước ngày 30/06: Phải hoàn thiện hồ sơ đề án.
- Đến năm 2030: Đối với nhóm trường chưa đạt chuẩn nhưng được phép duy trì, cơ quan quản lý phải có lộ trình đầu tư để đạt chuẩn vào năm 2030.
- Sau năm 2030: Bộ sẽ kiên quyết xử lý, sắp xếp lại những trường vẫn chưa đạt chuẩn sau thời gian "gia hạn" trên.
Tác động của việc sắp xếp lại
Dưới góc nhìn của các chuyên gia quản lý giáo dục, đợt rà soát này mang lại những tác động sâu rộng:
Đối với nhà trường: Đây là áp lực nhưng cũng là động lực để các trường công lập tự đổi mới. Các trường nhỏ lẻ sẽ có cơ hội sáp nhập vào các "ông lớn" để hưởng lợi từ thương hiệu và cơ sở vật chất. Tuy nhiên, thách thức về giải quyết nhân sự dôi dư và văn hóa tổ chức sau sáp nhập là bài toán nan giải.
Đối với người học: Việc học tập tại các cơ sở giáo dục lớn, đa ngành sẽ giúp sinh viên tiếp cận môi trường học thuật tốt hơn, bằng cấp có giá trị hơn. Đồng thời, việc loại bỏ các trường yếu kém giúp người học tránh được rủi ro chọn nhầm môi trường đào tạo kém chất lượng.
Kết luận
Trên đây là toàn bộ thông tin về 5 tiêu chí sắp xếp lại các trường đại học công lập từ Bộ GDĐT do đội ngũ Eduspace tổng hợp. Bộ GDĐT đưa ra 5 tiêu chí cụ thể là bước đi cần thiết để "thanh lọc hệ thống giáo dục đại học. Các trường cần nhanh chóng rà soát lại nguồn lực, chiến lược phát triển để có phương án phù hợp trước thời hạn chót.